معلومات مختصر راجع به کچالو
تحقيقات انواع كچالو:تحقيقات كچالو درافغانستان سابقه طولاني نداشته براي اولين بار درسال ۱۳۴۸ شروع شده . درسال ۱۳۵۱ به تعداد۵۲ نوع ازطرف انستيتوت تحقيقاتي زراعتي درفارم دارالامان وفارم لب دريا ولايت باميان تحت مطالعه قرارګرفت.درسال ۱۳۵۶ به تعداد ۱۹ نوع كچالوازموسسه (سي اى پى)CIP مركزبين المللى تحقيقاتي كچالوبه انستيتوت تحقيقاتي زراعتي جهت توافق محيطي ارسال گرديده،ازانجمله انواع سپارتان،كاردينال ودايمونت حاصل زياد توليد نموده بودند.
انواع كچالوبذري:انواع ممتازوپرحاصل كه ازتجارب انواع بدست اوده اند عبارت ان از انواع كفري چندراموكي، كفرى لوكروسى ۳۷۲۱ بوده كه انواع هندي ميباشد.كه ازجمله نوع چندراموكي زود رس ميباشد. فعلا انواع كفري چندراموكي ،ديزايرى،كاردينال كه سه نوع ممتازوپرحاصل بوده كه در افغانستان تحت بذرقراردارند.تحقيقات بالاي انواع كچالو دوام داشته واميدواريم تا انواع پرحاصل و زود رس،مقاوم امراض وافات به نقاط مختلف كشور معرفي ګردند.
وقت بذركچالو:
كچالو درارتفاعات پائين ۵۰۰-۳۰۰ متر مانند ننگرهار،لغمان وكنربه دو تاريخ بذرميگردد.بذر اول ان از اول ميزان الي ۲۰ ميزان براي تخم بوده ودر۱۵ قوس رفع حاصل ميګردد.اين بهترين وقت گرفتن كچالوهاي تخمي ميباشد زيرا كه كمترين مقدارشپشك نباتي وجود داشته وكچالوهاي عاري ازامراض بلايت ووايروسي بدست مي ايد.ولي به مقصد گرفتن حاصل وعرضه ان دربازار درماه ميزان بذرگرديده ودرماه دلورفع حاصل ميگردد. بذردوم ان بعد از نيمه جدي بوده ودراخر ماه ثوررفع حاصل ميګردد.۲. بذركچالو درمناطق شمال شرقي مانند بغلان،كندز وتخار از۱۰ قوس الي ۱۰ جدي بوده كه دراوايل بهار شروع به نمو نموده و دراخر مۍ وجون رفع حاصل ميگردد.درين مناطق چون كچالواز برف باري و بارندگي مستفد ميگردد، دراوايل بهار به ابياري كمتر ضرورت دارد. حاصل ان درولايت بغلان تقریباً ۳۰-۲۵ تن في هكتار معادل ۶۰۰۰-۵۰۰۰ كيلو گرام في جريب ميباشد.۳. دربعضي مناطق تخارمانند روستاق وچاه اب كه بارندگي بيشتر از۳۰۰ ملي متر دارند،كچالواز۱۵ حمل الي۱۵ ثوربذر گرديد هيچ ابياري صورت نگرفته وبه قسم للمي ميباشد.۴. درمناطق ارتفاعات متوسط مانند كابل،پروان،لوګر،ميدان وغزنى دراوايل بهار ماه حمل بذرگرديده ودرماه سرطان رفع حاصل ميگردد. اما به منظورتخم كچالو راكمې ناوقت كشت نموده ودراخر سنبله رفع حاصل ميگردد.۵. درارتفاعات بلند مانند باميان كچالو درماه ثوربذرگريده ودرماه ميزان وعقرب رفع حاصل ميگردد که بالاترین حاصیلات را در سطح افغانستان بدست می آورد که حاصیل فی جیریب زمین بیشتر از 900 سیر می باشد باکمی تغیرات در هر ولسوالی های ان وهم چنان کچالوی بامیان از شهرت خاص ونام وشهرت جهانی دارد.
آبیاری کچالو :
آبیاری مناسب در رشد ونموی کچالو بسیار مهم است قلت آب برای کچالو ولو که برای وقفه کوتا هم باشد نبات را متضرر میسازد زیرا که خاک خشک شده وریشه نمو کرده نمیتواند .
زیان آبیاری زیاد در مزرعه کچالو :
Ø آب اضافی در مزرعه کچالو حالت کمبود اکسیجن بار آورده وکچالو بصورت نورمال ومنظم نمو نکرده و امکان گنده شدن کچالو را باعث خواهد شد .
Ø آب زیاد در سطح کچالو زخک ها (لنتیسل ) تشکیل داده وزمینه دخول امراض از آن به داخل کچالو نیز زیاد میگردد
سیستم (روش ) جذب آب کچالو :
کچالو از جمله سبزیجات ریشه سطحی بوده و بین 40-60 سانتی متر عمق ریشه آن میباشد و 70-80% جذب آب آن در عمق 30 سانتی متر خاک صورت میگردد . بلندترین حاصل زمان بدست میآید که آبیاری بعد از آخذ 50% رطوبت ازخاک صورت گیرد .
بصورت عموم تبخیر روزانه کچالو بین 5-6 ملی متر میباشد .
بهترین وقت حساس آبیاری کچالو حین تشکیل تیوبر میباشد و کمبود آب در این مرحله تاثیر سوء بالای حاصل دارد .
مرحله شروع و ختم آبیاری کچالو :
شروع آبیاری : نظر به رطوبت خاک فرق دارد، درصورت که خاک خشک باشد باید بعد ازکشت فوراًآبیاری گردد.
ختم آبیاری معمولا 3-4 هفته قبل از برداشت صورت میگرد بخاطریکه آب تیوبر ها کم شده و کمک میکند تا کمتر گندیده شود .
کچالو ازنقطه نظر نموی به سه گروپ تقسیم میشود:
Ø کچالوی زود رس : بصورت عموم 90- 120 روز را دربر میگرد .
Ø کچالوی متوسط رس : 120 -150 روز دربر میگرد.
Ø کچالو ی دیرس : 150 – 180 روز دربر میگردد .
فاصله ابیاری کچالو :
بصورت عموم آبیاری کچالو بعد از 7-10 روز تطبیق میگردد ولی باید در نظرداشت بافت خاک و و ضعیت جوی فرق میکند.
همچنان وضعیت ظاهری نبات درصورت که کچالو اشد ضرورت به آبیاری داشته باشد رنگ نبات از سبز روشن به تیرگی مبدل شده و تسریع درگلدهی صورت میگرد .
سیستم آبیاری کچالو :
در افغانستان درمزارع کچالو دونوع آبیاری معمول است جویه ای و مارپیچی و لی در پنجاب و ورس سیستم جویه برگردان آب زیاد تر معمول است که ایستاد شدن آب شده و باعث سخت شدن خاک و کمبود اکسیجن درنبات گردیده .
کود دهی (تغذیه کچالو)
16 عنصر برای رشدونموی نباتات ضروری پینداشته میشود،که باکاهش یکی ازین عناصر نبات رشد نورمال خودرا از دست میدهد.
3 عنصر اکسجن ،هایدروجن وکاربن درآب وهوا موجود می باشد که ضرورت به علاوه کردن ان درخاک ونبات نمی باشد.
13 عنصر دیگر به دو گروپ تقسیم می گردد:
الف – عناصر زیاد مصرف – N نایتروجن – فاسفورسP وپتاشیمK
ب - عناصر کم مصرف – Fe - Cl – Mn – Ca –S – B – Mo –Zn –Mg –Cu
آهن- مس- مگنیزیم-جست-مولبدنم-بورن-سلفر-کلسیم-مگنیشیم وکلورین
عناصر نظربه حرکت وموقعیت شان در نبات وخاک به دو دسته تقسیم می شود :
الف – عناصر متحرک : N – P – K –mg
ب – عناصر غیر متحرک :
مقدار کود مورد ضرورت برای یک جریب زمین :
کودسفید کودسیا(D A P) کودپتاشیم کودجست کودحیوانی
55کیلو 25کیلو 5k 25 k تن 6-8
اوقات ومراحل کود دادن :
کود حیوانی را قبل از کشت استعمال می گردد.
کود سیاه درموقع کشت استعمال می کردد.
کود پتاشیم درموقع کشت استعمال می گردد.
کود جست را درآبیاری دوّم استعمال می گردد.
کود نایتروجن یا کود سفید را در3-4 مرحله استعمال گردد.
روش های کود دادن نبات :
1) پاشکی
2) قطاری یا لاین
3) پاشیدن محلول بالای برگ (محلول 1%)
4) محلول همرای آب آبیاری
خاک دادن کچالو:
بهترین مرحله خاک دادن کچالو موقع است که نبات به اندازه 15-20 سانتی متر رشد کند .
اول باید اطراف بته کچالوبیل زده شود مگر ریشه بیرون نشود وخاک خوب سروزیرشود تاریشه گیاهان هرزه بالای خاک قرار گیرد
مفدیت خاک دادن:
1) نرم شدن اطراف ریشه
2) سریع شدن رشد نبات
3) کنترول گیاهان هرزه
4) کنترول امراض قارچی
کنترول گیاهان هرزه(خیشاوه):
هرچند که مزرعه ازگیاهان هرزه صاف باشد به همان اندازه مفید است برای مزرعه چراکه گیاهان هرزه باعث صدمه دررشد نبات اصلی وتخلخلی درجذب موادغذای وگرفتن نور آفتاب تشددی دربوجود آمدن امراض قارچی می شود.
کنترول گیاهان هرزه طروق زیادی دارد:
A. کنترول زراعتی:
v تناوب زراعتی
v عدم استعمال پاروی تازه حیوانی درمزرعه
v بور ماندن زمین دریک فصل نموی
v قلبه کردن زیاد در چندین موقع
v تغیر دروقت کشت
B. کنترول میخانیکی:
v کنترول بوسیله دست
v کنترول با وسائیل خیشاوه کن
v جلوگری از تخم کردن گیاهان هرزه
C. کنترول کیمیاوی :
v استفاده ازعلف کش ها، که آخرین مرحله از کنترول میباشد
فوائید خیشاوه:
ü کود یاغذا به نبات اصلی می رسد.
ü نورآفتاب به نبات اصلی می رسد
ü رشد نبات زیاد می شود
ü باعث کنترول کرم های مضره می شود
ü باعث کاهش امراض می شود
بلایت وقتینه کچالو ( Early blight of potato ):
این مرض یکی از امراض مدهش قسمت های برگی کچالو و بادنجان رومی بوده ،اما تیوبر کچالو ومیوه بادنجان رومی نیز از حمله این مرض مصون
نمیباشد. مر ض مذکور در اقلیم مختلف قادر به انکشاف بوده و تقریباٌ در اکثر نقاط جهان بمشاهده می رسد .این مرض بادنجان سیاه و یکتعداد سبزیهای دیگر را نیز مورد حمله قرار میدهد بلایت وقتینه بالای کجالو و بادنجان رومی از سرتاسر افغانستان رایور داده شده است.
علائم مرض ( Sym ptoms ) :
علائم مرض در ابتدا به شکل لکه های کوچک نصواری کمرنگ و پراکنده بالای برگهای پائین به مشاهده می رسد که بعداٌ به برگهای فوقانی نیز سرایت می کند ، لکه های مذکورتوسط نموی بدنی برنگ آبی مایل به سبز قارچ پوشیده میباشد، بعداٌ انساج در این لکه ها کشته شده و توسط چند حلقه نصواری احاطه میشوند . در بعضی از انواع کچالو به اطراف این حلقه ها یک ساحه سبز مایل به زرد مشاهده میشود ، تعداد لکه های بالای برگها مربوط به شدت مرض است . اگر لکه ها بالای رگبرگهای اصلی قرار داشته باشد رنگ زرد در تمام برگ سرایت می کند و این از اثر تولید زهر الترناریک اسید (Alternaric acid) است که توسط قارچ عامل این مرض تولید می شود ،در صورتی که هوا خشک باشد این لکه ها بزرگ شده وبرگها گنده می شوند ومیریزند ودر سطح ساقه های مصاب لکه های نصواری و سیاه تشکیل می شود .
عامل مرض:
عامل این مرض قارچ بنام (Alternaria –solani) می باشد.
قارچ عامل مرض دارای مایسیلم بندک دار بوده ، کونیدیوفورهای آن نسبتاٌ کوتاه و دارای رنگ تیره می باشد. کونیدیای قارچ مذکور دارای جسامت (µ20-12x296-120) بوده و در وسط زرعیه به قسم منفرد یا زنجیری تولید می گردد . و این کونیدیاها معمولاٌ از پندکهای که از حجرات انجامی کونیدیو فورها تولید میگردد ، بوجود می آید ، قارچ مذکور در وسطهای زرعیه پگمنتهای زرد و سرخ رنگ را تولید مینماید و این قارچ (Alternaria solani) هوازی بوده از یک نبات به نبات دیگر و از یک مزرعه به مزرعه دیگر توسط جریان باد انتقال می یابد و مصابیت قسمت های برگی کچالو به وسیله قارچ مذکور در ظرف (12) ساعت صورت می گیرد .
ارتباط شرایط محیطی با شیوع مرض :
کونیدیا در حرارت پائینتر از 2°C) ( و بالاتر از (35°C) جوانه نمی زند . حرارت مناسب برای جوانه زدن کونیدیا (28-30°C) میباشد ، هرگاه هوا در ابتداء مرطوب و بارانی بوده و در تعقیب آن برای چند روز خشک باشد گرچه برای نبات مساعد نبوده مگر برای عامل مرض مساعد و شدت مرض را بیشترمیسازد ، نبات ضعیف نظر به نبات قوی در مقابل مرض خیلی حساس بوده و در موجودیت هوای خیلی گرم و خشک دوام دار از انتشار مرض جلوگیری میشود .
کنترول مرض:
v ازاین که عامل مرض از طریق خاک انتشار می نماید تناوب زراعتی و پاک نگهداشتن مزرعه رول عمده در کنترول مرض دارد، بقایای نباتات باید جمع آوری و حریق گردد .
v مواد غذایی به قدر کافی برای نبات برسد تا نبات قوی باشد .
v استعمال به موقع قارچ کش ها رول عمده در کنترول مرض دارند،اولین ادویه پاشی توسط قارچکشها یک ماه بعد از بذر کچالو شروع شده به فاصله های زمانی 12-10 روز تا ختم فصل نمویی دوام می نماید .
فاصله بین دو ادویه پاشی نظر به شدت مرض تعین می شود . قارچ کشهایی که غرض کنترول این مرض و سوختگی پسینه کچالو( Late blight of potato) از آن استفاده میشود عبارت انداز دایتان زی -78، دایتان ام -45(%0.2) ، بلایتاکس -50(%0.25) ، دایفولاتان ، دایکونیل برستان ، انتراکول و کپتان (%0.2)
مرض سوختگی پسینه کچالو Late blight of potato)):
این مرض از خطرناک ترین امراض کچالو بوده که بالای قسمت های فوقانی نبات حمله کرده و بعد از کشتن قسمت های بالایی نبات به تیوبرها سرایت میکند ودر نتیجه باعث گندیده گی خشک و یا تر در تیوبرها میگردد و انتشار مرض در مزرعه خیلی سریع میباشد. اگر تدابیر بموقع بخاطر حفظ تقدم در نظر گرفته نشود جلوگیری از تاثیرات ناگوار این مرض مشکل میباشد.
علایم مرض(symptoms):
تمام قسمت های نبات کچالو از اثر آلودگی یا عفونت(phytophetora infestance) آسیب میبیند. بخاطریکه جراحات جداگانه برگ،ساقه،دمبرگ باعث نابودی گسترده نبات کچالو در مرحله شیوع مرض گردیره است.وعلایم مرض تحت شرایط خشک و مرطوب فرق میکند. در صورتیکه شرایط اقلیمی برای رشد عامل مرض مساعد باشد علایم مرض در تمام فصل نمویی بالای نبات میزبان به مشاهده میرسد. علایم اولی آن بوجود آمدن لکه های کمرنگ مثل اینکه نبات رنگ سبز خودرا ازدست داده باشد به نظر میرسد. این لکه ها از قسمت نوک برگ شروع و به طرف کنار یا مرکز برگ ادامه میابد. لکه های مذکور بعداً رنگ نصواری مایل به سیاه را بخود گرفته ، برگها مرطوب و گندیده شده و بوی نا مطبوع میدهد. سرعت انتشار این لکه ها مربوط به شرایط اقلیمی میباشد. در صورتیکه هوا مرطوب باشد لکه طی مدت 3-4 روز تمام برگ را احتوا میکند و در نتیجه برگ خشک میشود. اگر بعد از مصاب شدن هوا خشک گردد از سرعت انتشار مرض کاسته میشود و صرف برگها چملک گردیده و سایز آنها زیاد نمیشود. قسمت های خشک شده و یا مرده نبات(برگ) سخت و شکننده بوده و از قسمت سالم برگ به آسانی جدامی گردد که باعث مشکوک شدن دهاقین در تشخیص آن با مرض سوختگی قبلی(early blight) میگردد. ودر صورتیکه هوا مرطوب باشد علایم مرض در تمام قسمتهای فوقانی ( بجز از تیوبرها) به مشاهده میرسد.
اولین علایم مرض در تیوبرها موجودیت لکه های نصواری و بنفش بالای پوست بوده که بعداً رنگ نصواری گندیگی خشک را بخود میگیرد ودر حدود یک اینچ عمیق تر بداخل تیوبر پیش برود و در نتیجه باعث گندیدگی تیوبرها میگردد.
عامل مرض:
عامل این مرض قارچی بنام ( phytophtora infestance) بوده که بیشتر از همه قارچها مورد تحقیق و موضوع بحث علما ودانشمندان میباشد.
سپورنجیوفور این قارچ از روزنه های سطح زیر برگ ویا عدسکهای کچالو خارج و منشعب شده و در طول آن بند ها یا قسمتهای متورمی مشاهده میشود که محل تشکیل اسپورنجیا ها را مشخص می نماید.
دوران مرض:
در مناطقیکه در حرارت مزرعه بعد از رفع حاصل کمتر از (30°C) باشد عامل مرض یا قارچ( phytophtora infestance) بشکل مایسلیم در حالت استراحت از تیوبرهایکه در داخل خاک باقی مانده اند زمستان را سپری مینماید. و از لحاظ اینکه عامل مرض نبات بادنجان رومی را نیز مورد حمله قرار میدهد در این صورت منبع دیگر این قارچ یا عامل مرض بادنجان رومی میباشد. انتشار مرض توسط سپورهای متحرک و یا (Oospores) ها صورت میگیرد، و اسباب انتشار آنها عبارت اند از :
1- آب باران
2- آب آبیاری
3- باد
4- تماس بین برگهای مریض و سالم
5- حشرات
اگر از تیوبرهای مصاب به قسم تخم استفاده گردد، قارچ مذکور نمو کرده ،بروی ساقه میاید و تولید سپورنجیا را مینماید و این سپورنجیم هابرگها را مصاب مینماید(6)
قابل تذکر میدانیم که: تیوبرهازمانی به عفونت یا آلودگی گرفتار میشوند که این تیوبرها با عامل مرض در تماس بیاید، بنابراین تیوبرها ذریعه سپورنجیاهای قارچ مذکور زخمی شده طوریکه این سپورها از زخمهای برگ و ساقه شسته شده و باعث مبتلا ساختن تیوبرها در خاک میگردد.(12)
شرایط مناسب برای رشد مرض:
رطوبت نسبتی90% و یا بالا تر از آن در جوانه زدن سپورها و انکشاف مرض رول عمده دارد، حرارت مناسب برای جوانه زدن سپورنجیا که تولید سپورهای متحرک را نماید (12-13°C) و برای تولید جرم تیوب24°C می باشد کم ترین درجه حرارت برای جوانه زدن سپورنجیا 2-3°C وبلند ترین آن24- 30°Cمیباشد. حرارت مناسب برای نموی مایسلیم قارچ مذکور( 16-18°C) و برای تولید سپورها(9-26°C) میباشد.(6)
کنترول مرض:
1- جمع آوری و ازبین بردن غده هایکه بعد از برداشت بروی زمین باقی مانده اند.
2- شناسایی و کشت انواع مقاوم در مقابل مرض.
3- جمع آوری و از بین بردن شاخ و برگ کچالو تا (2-3) هفته قبل از برداشت با استفاده از علف کشها و یا بطریق میخانیکی.
4- ادویه پاشی شاخ و برگ کچالوو نبات بادنجان رومی یک هفته قبل از ظهور مرض با استفاده از ادویه جات چون مانب، نابام، کوپراویت وغیره. چنانچه در ادویه پاشی اولیه تاخیر رخ دهد و مرض در مزرعه ظاهر گردد باید بمنظور کنترول مرض ادویه پاشی چندین بار تکرار گردد. (2(
(Black Leg and Soft Rot of Potato) مرض سیاه لنگی یا گندیدگی نرم کچالو
این مرض یکی ازامراض مهم ذخیره گاه وترانزیت کچا لو می باشد .در مزرعه باعث سیاه لنگی و پژمرده شدن نبات میگردد .خساره آن درمزارع هندوستان تا 40% راپور داده شده است .خسا ره بشتر وقتی دیده می شود که تیو بر ها ازمزارع ملوث کشیده شده وبه مناطق گرم انتقال داده شود، درین صورت مقدار زیادی ازاین کچالو های فاسد شده وباعث خسارات هنگفتی میشود.
علایم مرض:
قاعده ساقه نبات درقسمت سطح خاک رنگ نصواری مایل به سیاه را بخود میگیرد واین تغیر رنگ از تیوبر شروع به طرف ساقه ادامه مییا بد که درین صورت انساج پوست نبات چملک گردیده و گنده میشود.
قدنبات عمدتا کوتاه بوده مگر بعضی اوقات میتواند به شکل نورمال نیز باشد.نبات به عوض اینکه به چهار سمت بته بزند به شکل مستقیم نمو میکند.برگهاکمرنگ وزرد جلا دار بارآمده وبزودی پژمرده میشود. برگها تاب خورده واین تاب خوردگی مشابه به مرض وایرسی (تاب خوردگی برگ)میباشد.بعضی اوقات جوانه های تازه قبل ازبرآمدن ازخاک ویا بعدازبرآمدن از خاک ازبین میروند.اگر نبات بعدازتشکیل تیوبرمصاب گرددبکتریم رادرذخیره گاه باخود انتقال میدهد که باعث گندیدگی کچالو درذخیره گاه میشود.درصورتیکه درجه حرارت ورطوبت خاک زیاد باشد تیوبر هاقسما ویا بطورکل درمزرعه،ویا دراثنائی انتقال ویا در ذخیره گاه پوسیده شده وبه یک کیله گوشتی گندیده تبدیل می شود که محتویات داخلی ان توسط یک پوست کارکی احاطه گردیده واین پوست را بکتریم مورد حمله قرار داده نمیتواند.هرگاه تیوبر مصاب قطع گرددیک ماده کمرنگ بد بو در داخل ان دیده میشود که به مجرد تماس مستقیم با هوای آزاد رنگ نصواری مایل به سرخ را به خود میگردچون مایکروارگانزم های دومی بالای آن حمله ور می شود بوی ان زیاد میگردد.
عامل مرض :
عامل مرض مذکور چندین نوع بکتریا میباشد،که به شکل انفرادی،جوره ای وزنجیری زندگی میکند.درحرارت حد اقل 0-4 درجه وحداکثر 36-42 درجه سانتی گراد زندگی میکند وحرارت کشنده برای این بکتریا 47-53 درجه سانتی گراد میباشد.
دوران مرض ومصاب شدن نبات :
این بکتریا به شکل گنده خوار بالای بقایای نبات کچالو که در زمین باقی می ماند زمستان گذرانی می کند هم چنان بالای تیوبر های مصاب و ملوث که درذخیره خانه ذخیره گردیده نیز زمستان گذرانی مینماید.
عملیه مصاب شدن کچالو از زخم ها صورت میگرد،درصورت ازدیاد رطوبت وحرارت خاک شدت مرض می بشتر می گردد،درصورت موجودیت رطوبت زیاد اگر تیوبر های برای بذر قطع گردد طبقه کارکی بالای قسمت قطع شده تشکیل نگردیده وتیوبر ها به آسانی مصاب میشود.وقتیکه بکتریا داخل تیوبر گردد از اثر تولید انزایم پکتیک طبقه پکتین را شکستانده وباعث گندیدگی میشود واگر نبات در حال رشد باشد داخل سیستم نبات شده وسبب نصواری شدن سیستم انتقالی نبات به ادامتدادشاخه ها وتیویر ها ی جدید میگردد.علاوه نمودن کود یوریا درزمین شدت مرض را بیشتر میسازد.این بکتریا تا مدت 20 سال در خاک باقی ماند میتواند.
کنترول مرض:
· استفاده ازتیوبر های عاری از مرض .
· اگرتیوبر ها به مقصد تخم قطع شوند بهتر است تا برای مدت 4 روز تحت حرارت 12-15 درجه سانتی گراد گذاشته شوند تا طبقه کارکی بروی قسمت قطع شده تشکیل گردد واز مصاب شدن آنها درخاک توسط بکتریا جلوگری شود.
· غوطه نمودن تیوبر ها درمحلول عضوی سیمابدارمانند اگالالAgallol ،ایمیسان Emisan ،اریتان Aretanوبلیچنگ پودر(کلورین35% chlorine)Bleaching powder نظر به انتیبیوتیک ها مفید میباشد.
· کشت وقتی،هواداری خاک ،جلوگیری از زخمی شدن تیوبر ها در کنترول مرض مفید است.
· دور نمودن وسوختاندن نبات مریض از زمین به اسرع وقت .
· شستن تیوبر ها با آب کلورین دار.
· فضائی خشک، سردوهوادار درذخیره گاه .
· کنترول ذخیره گاه و دور نمودن تیوبرهای مریض از ذخیره گاه.
جرب پودری کچالو (Powdery scab of potato):
جرب پودری دراکثر مناطق تولید کچالو در جهان یافت می شود که این مناطق شامل آمریکای شمالی و جنوبی ، اروپا ، آسیا ، آسترالیا و آفریقا میباشد و در شرایط سرد ومرطوب بهتر توسعه می یابد
علائم مرض (symptoms):
آلودگی غده در عدسکها ، زخمها و به میزان کمتر در چشمکها ،به صورت جوشهای ارغوانی مایل به قهوه ای به قطر (0.5-2mm) ظاهر می شود و به طور جانبی در زیر پریدرم توسعه مییابد و تشکیل زخم برجسته رامیدهد ، بزرگ شدن و تقسیم سلول های میزبان به پریدرم فشارمی آورد و باعث ترکیدن آن میگردد که در نتیجه برآمدگی های سفید زگیل مانند ( دانه مانند)ایجاد میشود . ونیز جرب پودری میتواند در انبار، پوسیدگی خشک یازگیلهای بیشتری ایجاد کند ، اگر حجره آلوده بر اثر فشار پریدرم نترکد ، آلودگی بطور جانبی انتشار مییابد به یک یا دو حلقه نیکروزی (سوختگی های که ازنوک برگ شروع و به طرف دنباله برگ ادامه می یابد ، رنگ نصواری را به خود گرفته و بالاخره باعث مرگ نبات می شود ) در اطراف آلودگی اولیه تولید می کند.
اگر نبات ازقسمت ریشه به مرض مصاب گردد که این برآمدگی ها به اندازه دانه نخود میباشد و درذخیره گاها بنابر نموی بطی قارچ عامل مرض و حمله مایکرو ارگانیزم های دیگر که به قسم گنده خوار میباشد در تیوبرهای خشک و گندیده به مشاهده می رسد .
بعضی اوقات علائم جرب پودری قبل از زخیره تیوبرها در ذخیره گاها به صورت درست انکشاف نمی نمایند.
عامل مرض:
عامل این مرض قارچ ( Spongospora subterranean) عضوی از پلازمودیوفوراس (Plasmodiophorals) است و کیسه های سپورها تخم مرغی شکل ، نامنظم یا کشیده به قطر(19-85µm) هستند وقسمتی از سپورهای در حالت کاملاٌ به هم پیوسته(cyst) هارا شامل میشود .
هرسپور چند ضلعی به قطر(3.5-4.5µm)ادیواره های صاف ، باریک و زرد مایل به قهوه ای است ، زئوسپورهای اولیه وثانویه یک هستوی ، تخم مرغی تاکروی به قطر (2.5-4.6µm) با دو تاژک به طول نابرابر مثلاٌ (4.35-13.7) مایکرومتر هستند
دوران مرض:
این قارچ برای مدت زیاد در خاک باقی میماند ،انتقال قارچ به مزارع عاری ازمرض توسط تیوبرهای مصاب به مرض صورت میگیرد . به هر حال چه قارچ در مزرعه موجود باشد و یا توسط تیوبرهای مصاب به زمین انتقال داده شود ، انکشاف مرض به شرایط خاص محیطی مربوط است یعنی اینکه باموجودیت قارچ در زمین اگر شرایط محیطی مساعد نباشد نبات را مصاب ساخته نمیتواند. اگر هوای گرم وخشک باشد مرض به مشاهده نمی رسد ، مرض وقتی به مشاهده می رسد که هوا مرطوب و حرارت از (14°c) تجاوز نکند . ودخول قارچ در نبات از طریق چشمکها و یا عدسکها و یا هم از طریق پوست صورت میگیرد.
کنترول مرض:
v هیچ روشی کاملاٌ مناسب بوجود نیامده است . ارقام مقاوم توصیه می شوند اما هیچ ورایتی مصونی هم شناخته نشده است .
v تناوبهای زراعتی (3-10) سال بسته به شرایط اقلیمی و خاک توصیه شده اند .
v غده های عاری از مرض کاشته شود .
v کاشت را درخاکهای خلادار ودارای زهکشی مناسب باشد انجام دهید و از کاشت در زمینی که معلوم شده آلوده است خوداری شود.
v ازکود عضوی حیواناتی که از غده های آلوده تغذیه کرده اند استفاده نشوند .
v کودها و سایر محافظت کننده های خاک (کیمیاوی) غالباٌ بی تاثیر است .
v ضد عفونی کردن تخم کچالو نیز میتواند در کنترول مرض کمک کند .
جرب معمولی کچالو (Common scab of potato):
این مرض در اکثرنقاط جهان جاهائیکه کچالو کشت می گردد موجود بوده ، که خساره عمده آن پائین آوردن قیمت کچالودر مارکیت می باشد ، زیرا پوست کچالوی مریض دارای جریهای بزرگ بوده و در وقت پوست نمودن کچالو ضایعات آن بیشتر می باشد.(6)
علائم مرض (Symptoms):
این مرض دارای دو مرحله (سطحی وعمیق) می باشد . جرب سطحی لکه های سخت و کارک مانند اند که محدود به پوست کچالو بوده ، اما جرب عمیق به عمق (1-3mm) در انساج تیوبر فرو می روند . جرب عمیق در مقایسه باجرب سطحی نسبتاٌ رنگ تیره تری داشته و در باره شیوع جرب عمیق نظریات مختلف به حسب ذیل وجود دارد :
بعضی از علما را عقیده بر آن است که یک تعداد از نژاد های عامل مرض موجب جرب عمیق شده و دیگری آنها سبب جرب سطحی میگردد . ولی عده ای از دانشمندان دیگر معتقداند که جرب عمیق در اثر عمل مشترک قارچ عامل مرض وزخمهایی که توسط حشرات جونده بالای انساج کچالو تولید می شوند به وجود می آیند ، ساقه های نبات نیز از حمله این مرض در امان نبوده و ممکن است سبب از بین رفتن یک تعداد ریشه های نبات گردد .
سه دلیل عمده درتشکیل جربهای عمیق وجود دارد که بر حسب ذیل میباشد:
v ازتوسعه جرب سطحی بوجود می آید .
v از اثر حمله عامل مرض تؤام با حمله بعضی از حشرات جونده .
v حمله بعضی از نوزاد های (Strains) مخصوص عامل مرض .
عامل مرض :
عامل این مرض باکتریای به نام (Streptomyces scabies) میباشد که انواع متفاوتی (Streptomyces scabies) در سطح انواع متفاوت خاکها به وفرت یافت می شود . یک تعداد (Spp) های این جینس سپروفایتهای اند که نبات زنده را هیچگاه مورد حمله قرار نمی دهند ، این پتوجن (Streptomyces scabies) درخاک زندگی نموده ، بالای سیستم ریشه ، ساقه های زیر زمینی و تیوبرهای کچالو نمو و تکثر مینمایند .
این پتوجن اگر چه در جمله باکتریا ها طبقه بندی می شود اما از این که مانند قارچها تولید رشته های نموئی بند دار و ساختمانهای مشابه به کونیدیا را مینماید که از اثر جدا شدن بندها به شکل زنجیری تشکیل میشود در جمله عاملین قارچی محسوب می شود که این سپورها جوانه زده و تولید جرم تیوب را مینمایند که بدان وسیله نبات را مصاب مینماید.
این سپورها در اثر انقباض و تشکیل جدارهای عرضی بالای هیفها به فاصله های معین تشکیل میگردد . هنگامی که سپورهای زنجیری به مرحله پختگی رسیدند، از هیف های مادری جدا می شوند و هرکدام یک واحد تکثری محسوب می گردد و قادر به تولید جسم جدیدی میباشد . سپورهای مذکور دارای شکل استوانه ای و بی رنگ بوده که جسامتشان به 1-2x7-0.7µ) ) میرسد و توسط یک یا دو جرم تیوب نمومینماید .
شرایط محیطی و دوران مرض :
عامل این مرض برای مدت زیاد در خاک باقی مانده و از یک نقطه به نقطه دیگر توسط باد ،آب آبیاری و وسایل زراعتی انتقال می یابد . انتقال تیوبرهای مصاب به مرض به مسافه های بعید رول عمده در انتشار مرض دارد . و هم چنان اگر باکتریم مذکور توسط خوردن داخل وجود حیوان شود ، دوباره با مواد فاضله حیوان دفع گردیده و به این شکل از یک نقطه به نقطه دیگر انتفال می یابد . تیوبرهای جوان در وقت تشکیل شدن انتر نودها (Internodes) و قبل از سخت شدن پوست تیوبر در مقابل مرض خیلی حساس میباشد . و نیز این بکتریای عامل مرض از طریق ستوماتا ، لینتسلها ، زخمها ویا مستقیماٌ از طریق کیوتیکل (Cuticle) به خصوص وقتی که کیوتیکل نازک باشد داخل نبات میگردد . واگر این طبقه کارکی قبل از حمله باکتریا در لینتسلها تشکیل گردد نبات از مصاب شدن نجات می یابد .
در انکشاف مرض جرب معمولی کچالو عوامل زیادی نقش دارد :
موجودیت بقایای نباتی که کاملاٌ پوسیده نشده باشد ، منبع های مهم برای تکثیر این پتوجن محسوب می شود ، اما وقتی که بقایای نباتی کاملاٌ پوسیده گردد ، جمعیت پتوجن مذکور رو به تقلیل میرود .
فکتورهای خاک مانند مایکرو ارگانیزم های خاک ، تیزابیت خاک (PH) در جه حرارت خاک و غیره رول عمده در شدت مرض دارد ، این باکتریم در خاکهای القلی نظر به خاکهای تیزابی خوبتر زندگی می کند . شدت مرض در خاکهایی که (PH) آن از 5.2 کم باشد و یا با ازدیاد (PH) خاک از 5.2 به 8 شدت مرض زیاد میگردد در جه حرارت ازپائینترین به بالاترین و اوسط بالترتیب قرار ذیل است :
5°C پائین ترین ، 40.5°C بالاترین و 25-30°C مناسب می باشد.
کنترول مرض :
چون مرض متذکره در مزارع که کچالو پی هم بذر گردد یا در تناوب زراعتی کچالو بود از لبلبو کشت شود شدیداٌ به مشاهده می رسد لهذا از کشت پی هم کچالو و تناوب آن با لبلبو جلوگیری شود. از تحقیقات متعدد چنین نتیجه بدست آمده است که در تناوب زراعتی کشت ریشقه وجودر کنترول این مرض مؤثر میباشد .
ازاینکه عامل مرض از طریق تخم و خاک انتقال مییابد یعنی زمستان گذرانی آن در خاک و تخم میباشد ، کنترول آن نیز مشکل میباشد.
v پائین آوردن (PH) و ازدیاد رطوبت خاک شدت مرض را تقلیل میدهد.
v استعمال سلفر در خاک (PH) خاکرا پائین می آورد.
v از وقت تشکیل تیوبرها تا زمانیکه انترنودها (Inter nodes) تشکیل می شوند رطوبت خاک باید به اندازه Field capacity باشد . بناءٌ مرطوب نگهداشتن مزرعه از هفته پنجم کشت تا هفته نهم در کنترول مرض رول عمده دارد.
v ازدیاد کود سبز یکماه قبل از بذردشمنان طبیعی را زیاد ساخته ، از شدت مرض میکاهد.
لکه نقره ئی:Silver scurf)):
لکه نقره ئی احتمالاً درتمام مناطق عمده کشت کچالووجوددارد.
علائم مرض: (symptoms)
علائم مرض بصورت لکه های کروی،خاکستری متمایل به نقره ئی روی غده وساقه کچالوظاهرمیشوند.علت اینکه لکه های نقره ئی به وجودمی آیداینست که،مالیسیم باحضوروموجودیت خوددرزیزپوست حبابهای هوای تشکل میدهد.این بیماری جندان تغیری درکیفیت کچالوبه وجودنمی آوردولی اگردرانبارسطح وسیعی ازغده آلوده باشد مرض بسهولت سبب خشکیدن وپوست دادن محصول میگردد.
عامل مرض:
عامل این مرض قارچ بنام(Helmenthosporiumi)میباشدبارنک شفاف ولی باگذشت سن برنک قهوه ئی درمی آید.
دوران مرض:
انتقال این قارج بشترازطریق قطعات تخمی آلوده صورت می گیرد،انتقال ازاین طریق خاک نیزبندرت ممکن است رًخ دهد.آلودگی ازطریق عدسکهاوپریدرم قبل ازبیرون آوردن غده ها ازخاک صورت میگرد.
کنترول مرض:
v ازبین بردن غده های آلوده.
v جمع آوری سریع کچالورسیده به منظورممانعت ازآلودگی
v سهداری کچالوکچالودرانبارخشک باسهویه هوای انبار(11)
v استفاده ازغده های سالم(11)
مرض کنکر رایزوکتونیائی یاپوسته سیاه(Rhizocfonia canker(Blackscur)):
مرض رایزوکتونیا کنکر همچنان بنام پوسته یاسبوسه سیاه یاد می شود،این مرض درتمام مناطق که کچالوکشت می شودوجودداشته وعمده ترین خساره آن درمرحله پوسته یاسبوسه سیاه بوده که حاصلات وکیفیت کچالو را پائین میآورد که درنتیجه ارزش مارکیت آن کم می شود.
علائم مرض: ( symptoms):
سکرو تیوم ها ی سیاه یا قهوه ئی در سطح تیوبر های رسیده ایجاد میگردد . این اسکلروتیوم ها ممکن است برامدگیهای پهن و سطحی یا بزرگ و نا منظم شبیه خاک باشند که با شستن از بین نمیرود . علامت های دیگر تیوبر ، عبارت اند از ترک برداشتن ،بد شکلی ،چال افتادن و چقوری ونکروز ساقگاه.
در مجموع این مرض دو مرحله مشخص دارد :
1- مرحله کنکر ساقه یا سوختگی غشایی .
2- مرحله سبوسه سیاه تیوبر.
مرحله اولی : وقتی که تیوبر های زخمی جوانه میزند نوک جوانه (sprouts) در مقابل حمله مرض خیلی حساس بوده و باعث کشته شدن نقطه نمویی میگردد که در نتیجه حالت رشد و نمو غیر منظم بوده که قد نبات سوخته ،رنگ زرد و پژمردگی برگها و کنکر های سطحی فرو رفته بالای ساقه از علایم مشخص این مرض میباشد .
مرحله دومی: اگر تیوبر ها مصاب گردد یک ارجق سیاه به شکل فرو رفته بالای تیوبرها تشکیل میگردد که این ارجق سیاه اسکلرو تیوم (ساختمان سخت و مقاوم قارچ ) میباشد اگر تیوبر از طریق زخم مصاب گردد اسکلرو تیوم تشکیل گردیده عمیق تر میباشد که در نتیجه باعث گندیده گی خشک کچالو میگردد.
عامل مرض:
عامل مرض کنکر رایز و کتونیا در مرحله غیر زوجی به نام (Rhizoctonia- solanikuhn ) ودر مرحله زوجی بسید یل سیتج بنام Donk ( frauk ) Thauatphorus-cucumeris یاد میگردد . قارچ مذکور سفید ،بند دار و قوی میباشد.
عامل مرض فوق بصورت اسکلروتیوم در تیوبر ها ،خاک ویا به صورت ما سیلیم در بقایای نباتی در خاک زمستان گذرانی میکند . در بهار که شرایط به طور کلی مناسب است همین اسکلرو تیوم ها جوانه میزند و ساقه ها و یا جوانه های در حال رشد مورد حمله قارچ قرار میگرد.
باوجود این همه تذکر حداکثر توسعه مرض زمانی میباشد که تیوبر ها بعد از مرگ بوته ها در خاک باقی مانده اند.
کنترول مرض:
1- با ازدیاد مواد عضوی وکود سبز درخاک دشمنان طبیعی قارچ مذکور زیادگردیده سبب ازبین بردن عامل مرض میگردد .
2- تناوب زراعتی درکنترول مرض رول عمده رابازی میکند.
3- معامله تیوبرهای کچالو با بوریک اسید سه فیصده (Boric acid 3%) بعد از جمع آوری و قبل از ذخیره نمودن .(10)
4- استعمال (kg30 – 20( قارچ کش براسیکول در یک هکتار زمین در کنترول مرض موءثر میباشد .
5- معامله تیوبر ها برای مدت (min10-5) در محلول %0.25 مرکبات سیماب دار عضوی که دارای 6% سیماب باشد مانند Emisan, Aretan, Agullol و غیره مو ثر میباشد .
6- معامله تیوبر ها با محلول 1.75% تیزاب گوگرد در کنترول مرض مثبت ارزیابی گردیده است .
6- زهکشی متناسب زمین و تناوب زراعتی که شامل غله جات میباشد نیزدر کنترول مرض رول عمده دارد .
برداشت کچالو: موقع که نبات رشد اعظمی خود را از دست داد برگ ها رنگ زرد را به خود می گیرد وقدرت جذب مواد غذای را ندارد ،درین موقع آبیاری ضرورت ندارد، باید بته وبرگ ها قطع وجمع آوری شود و دو هفته بعد از قطع بته ها برداشت کچالو صورت گیرد.
دربعضی مناطق پیش از تمام شدن رشد اعظمی، نبات را سرما از بین میبرد .درین مناطق باید کچالو ها تا مدتی در خاک بماند که پوست کچالوذخیم شده وبعداً رفع حاصیل صورت گیرد.
1- جدا سازی :
1. کچالو های زخمی باید فوراًجدا گرد به خاطریکه زود تر به امراض آلوده شده وبه کچالو های سالم دیگرسرایت می کند.
2. کچالو های ملوث به امراض باید جمع آوری ودفن گردد.درین صورت میتوانیم تا اندازه امراض کچالودر سال بعدی جلوگری نمائیم.
2- درجه بندی کچالو:
1. کچالو های که به مقصد غذا مورد استفاده قرارمی گرد باید جدا گردد:
A. کچالو ها ی سایز کلان .
B. کچالو های سایز متوسط.
C. کچالو های سایز خورد.
2. کچالو های که به مقصد تخم استفاده می شود هم باید جدا گردد.
3- شرایط ذخیره خانه:
● تیوبر ها(کچالو) در جای محفوظ بوده باشد.
● درجه حرارت بین 6-8 درجه سانتی گراد
● در جای تاریک
● محیط هوا دار باشد
● رطوبت نسبتی (% 85-90)فیصد باشد.
● کچالو های که برای تخم ذخیره می شود کمی روشن با شد تا قدرت جوانه زدن آنها پائین نیاید،ولی کچالو های که برای مصرف غذای ذخیره می شود کاملاً تاریک باشد.